Psycholog radzi - autor Ewelina Wilkos

• 
• 

Szczegóły

Kategoria: List do rodziców

Opublikowano: poniedziałek, 20 kwiecień 2020

Odsłony: 56

POTRZEBA AUTONOMII, DECYDOWANIA O SOBIE

 

Drodzy Rodzice!

 

 

            Potrzeba autonomii, czyli samodzielnego decydowania o sobie, wolnego wyboru w inicjowaniu, podtrzymywaniu i regulowaniu danej

czynności, to jedna z podstawowych emocjonalnych potrzeb dziecka. Jej zaspokojenie wiąże się z poczuciem wpływu na swoje życie, z samodzielnością i samowystarczalnością, czyli wszystkim tym, dzięki czemu potrafimy mierzyć się z trudnościami i wyzwaniami, jakie przynosi życie, oraz sięgać po sukcesy. Autonomia ma również fundamentalne znaczenie dla budowania związków. Autonomiczne dziecko, a następnie autonomiczny dorosły, buduje relacje na zaufaniu, poczuciu własnej wartości, szacunku dla siebie i innych, wchodzi w bliskie relacje, zachowując własną indywidualność i wnosząc ją do związku jako wartość.

          Dziecko 6-letnie jest coraz bardziej samowystarczalne i coraz lepiej kontroluje siebie i otoczenie, chociaż wciąż potrzebuje opieki i zapewnienia mu poczucia bezpieczeństwa oraz wytyczenia granic. W miarę jak dziecko dojrzewa, nabywa coraz więcej umiejętności i chce testować granice. Rodzice powinni badać jego dojrzałość i odpowiedzialność oraz dawać mu tyle niezależności, ile jest ono w stanie unieść, proporcjonalnie do jego zdolności i dojrzałości emocjonalnej. Dziecko powinno znać zakres swojej swobody. Jeśli jest wystarczająco odpowiedzialne w obrębie ustalonych dotychczas granic, rodzice powinni je stopniowo poszerzać.

Co może zrobić rodzic?

•   Dawać dziecku wybór odpowiedni do wieku, co prowadzi do wzrostu jego wewnętrznej motywacji. Rodzice powinni pozwolić dziecku decydować, np. którymi zabawkami chce się bawić, jakie książki chce czytać, czy który plac zabaw wybiera. Czasami dziecko, zwłaszcza małe, może czuć się przytłoczone zbyt wieloma możliwościami, dlatego warto ograniczyć wybór do dwóch rzeczy. Decyzje w sprawach istotnych nadal powinny pozostawać w gestii rodziców. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym wciąż potrzebują kontroli lub chociażby monitorowania w takich kwestiach, jak: pora snu, odrabianie lekcji, mycie się, spędzanie czasu z rodzicami, rozwijanie zainteresowań i angażowanie się w różne zajęcia.
•   Okazywać dziecku szacunek nie tylko przez dobór słów, ale i sposób ich wypowiadania (ton głosu, gesty). Bardzo ważne jest bowiem, w jaki sposób rodzice przekazują polecenie – czy dziecko czuje, że rodzic jest sprzymierzeńcem, czy że rządzi i dziecko ma go słuchać.
•   Oprzeć się pokusie ciągłego asystowania dziecku już we wcześniejszych etapach życia. Okazywać zadowolenie i poczucie dumy, kiedy dziecko zostaje samo z opiekunką (lub inną osobą), pierwszy raz nocuje poza domem czy wyjeżdża na dłuższą wycieczkę z grupą lub nabywa/ćwiczy nową umiejętność. Mówić mu z radością o możliwościach, jakie na niego czekają, także pod nieobecność rodziców.
•   Zostawiać dziecko pod opieką innych, ale też spędzać z nim czas każdego dnia i poświęcać niepodzielnie swoją uwagę. Okazywać mu pozytywne uczucia.
•   Przygotowywać dziecko odpowiednio wcześnie na różne nowe sytuacje. Wyjaśniać dziecku, co oboje będziecie robić podczas niewidzenia się.
•   Pokazywać dziecku, w jaki sposób może zrobić to, co chce, lub jak eksperymentować bez wpadania w tarapaty, np. jak robić zakupy czy samodzielne przechodzić przez ulicę.
•   Dawać dziecku tyle niezależności, ile jest w stanie bezpiecznie wykorzystać. Poszerzać zakres niezależności, jeśli dziecko dobrze radzi sobie z używaniem swojej wolności i odpowiedzialności, np. dotrzymuje obietnic.
•  Nagradzać za postępowanie w obrębie ustalonych granic. Informować o konsekwencjach braku poszanowania granic (może to być np. zakończenie zabawy: Przykro mi, że sam wyszedłeś z placu zabaw. Teraz musisz iść do domu). Wykazywać się konsekwencją za każdym razem, gdy dziecko złamie jakąś zasadę. Uczy je to, że rodzic nie rzuca słów na wiatr. Pomaga mu to również czuć się bezpiecznie we wszystkim, co robi, gdy rodzica nie ma w pobliżu, ponieważ dokładnie wie, czego się od niego oczekuje.
•   Autorytet budowany na strachu i poczuciu winy nie jest prawdziwym autorytetem. Surowe kary, np. fizyczne, zachęcają dzieci do robienia rzeczy, których rodzice nie akceptują i za które karzą, w ukryciu, co stanowi dla nich zagrożenie.
•   Nie zakładać z góry, że dziecko nie potrafi czegoś zrobić – dać mu szansę spróbowania czegoś, zanim zrobi się to za nie. Niedocenianie jego aktualnych umiejętności podcina mu skrzydła. Trzeba stopniować trudności, by nadmiernie nie frustrować dziecka. Gdy tylko to możliwe, pozwolić dziecku dokończyć zadanie zamiast kazać mu jedynie obserwować i myśleć, że nic nie potrafi.
•   Bawić się w robienie rzeczy na czas, kiedy rodzicowi bardzo zależy na tym, żeby zostały zrobione szybko, np.: Możesz nakrywać do stołu sama, dopóki nie zadzwoni stoper. Wtedy ci pomogę.
•   Sugerować współpracę i podział obowiązków.
•   Jeśli dziecko chce robić wszystko samo, akceptować to, pamiętając, że w ten sposób ugruntowuje swoją niezależność, a nie stara się być uparte. Pozwolić mu próbować i chwalić je za podjęte próby, nawet jeśli zrobi coś źle. Nauczyć je stwierdzenia, że „ćwiczenie czyni mistrza”. Dziecko uczy się w ten sposób wytrwałości i konsekwencji w dążeniu do celu. Rodzice powinni unikać denerwowania się, gdy zadania nie zostaną wykonane tak dobrze i tak szybko, jak oczekiwali. Zamiast tego warto cieszyć się kolejnym krokiem do samodzielności i być dumnym, że dziecko przejmuje inicjatywę.
•   Nie czuć się skrzywdzonym lub niepotrzebnym, kiedy dziecko nie chce rodzicielskiej pomocy. Dotyczy to szczególnie nadopiekuńczych rodziców.
•   Nie oczekiwać natychmiastowych sukcesów i nie krytykować wysiłków czy chęci dziecka.
•   Nie poprawiać ciągle dziecka, bo dojdzie do wniosku, że rodzic nie jest z niego zadowolony i przestanie ufać, że to, co robi, jest ważne i wartościowe. W ten sposób u dziecka może się rozwinąć postawa rezygnacji i porażki bądź perfekcjonizmu.
•   Uświadomić sobie swoje ukryte motywy. Zdarza się, że rodzice nie pozwalają dziecku na podejmowanie własnych decyzji, bo sami zostali wychowani w duchu, że to dorośli przejmują całą kontrolę.

 

Polecana literatura:

J.P. Louis, K. McDonald Louis, Mały człowiek, wielkie potrzeby. Jak zadbać o prawidłowy rozwój emocjonalny dziecka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2017.

WZMACNIANIE ODPORNOŚCI PSYCHICZNEJ DZIECKA

Większość rodziców małych dzieci jest świadomych, że należy wzmacniać ich odporność fizyczną.
Tymczasem rozwijanie odporności psychicznej powinno stanowić jedno z najważniejszych zadań związanych z wychowaniem dzieci, bowiem w przyszłości procentuje to lepszym radzeniem sobie w różnych obszarach życia, zwłaszcza w obliczu trudności. Ponadto odporność psychiczna ma znaczny wpływ na zdrowie – osoby bardziej odporne psychicznie lepiej znoszą różnego rodzaju choroby i rzadziej na nie zapadają. Rozwijanie odporności jest możliwe już od wczesnego dzieciństwa. Tak, jak inne umiejętności, można ją trenować.
Odporność psychiczna pozwala radzić sobie z wyzwaniami, ze stresem, presją, a nawet porażką.
Daje wiarę we własne umiejętności, wytrwałość w dążeniu do celu i otwartość na nowe wyzwania.
By osiągnąć postawione przed sobą cele, nie wystarczą inteligencja i talent. Badania dr Aldo Civico
pokazują, że w 80% za odniesione sukcesy odpowiadają określone cechy składające się na odporność
psychiczną.
W tworzeniu psychicznej odporności istotną rolę, obok osobowości, odgrywa najbliższe otoczenie
dziecka, w tym rodzina i przedszkole, a potem szkoła. Im bardziej stabilne emocjonalnie jest otoczenie,
im więcej opiekunowie wykazują optymizmu, poczucia humoru, elastyczności w myśleniu i działaniu,
otwartości na nowe doświadczenia i znajomości oraz im bardziej są asertywni i mają pasje, które
z przyjemnością realizują, tym lepszy fundament pod odporność psychiczną otrzymują dzieci. W takim
środowisku łatwiej rozwijać tzw. rezyliencję, cechę kluczową dla odporności psychicznej. Polega ona
na umiejętności dostosowywania się do zmieniających się warunków, plastyczności umysłu, zdolności
do odzyskiwania utraconych lub osłabionych sił oraz odporności na działanie szkodliwych czynników.
Osoba rezylientna szybciej wraca do normalnego funkcjonowania po ciężkim przeżyciu.

Co mogą zrobić opiekunowie, aby rozwijać odporność psychiczną u dzieci?

• Najważniejszym czynnikiem ochronnym jest silna więź przynajmniej z jedną osobą, która się o dzieckotroszczy, odpowiada na jego potrzeby, stawia granice i stanowi wzorzec zachowania.
• Rodzice i nauczyciele powinni okazywać dziecku zaufanie, dostrzegać i wspierać jego mocne strony.
  Skupiając się na pozytywach, nie wolno ignorować lub bagatelizować jego problemów.
• Pomagać dzieciom w nawiązywaniu dobrych i bliskich relacji z innymi, w zawieraniu znajomości i przyjaźni.
  Rodzice i nauczyciele powinni zachęcać dziecko i chwalić je za konkretne zachowania wymagające kontaktu
  z innymi. Przedłużająca się izolacja powoduje niepewność i lęk, a w skrajnych przypadkach prowadzi do zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy fobia społeczna. Dzieci mające sieć bliskich osób, mogą się do nich zwrócić po wsparcie w kryzysowych sytuacjach i uzyskać pomoc w konstruktywnym rozwiązaniu problemu.
• Pomóc dzieciom w kształtowaniu własnej, niepowtarzalnej tożsamości poprzez rozwijanie zainteresowań,
  szanowanie ich własnego zdania i dawanie prawa do przeżywania zróżnicowanych emocji, akceptację dla ich
  odmienności. Świadome i bardziej pewne siebie dziecko będzie mniej podatne na wpływ ze strony innych i nie będzie „na siłę” zabiegać o akceptację otoczenia.
• Nauczenie dziecka, jak pomagać innym, wzmocni je. Solidarność i współpraca mają zasadnicze znaczenie
  dla rozwoju emocjonalnego. Dziecko, które potrafi pomagać innym, poczuje się bardziej pożyteczne
  i wartościowe. Zwiększy się również jego zdolność do empatii. Najlepszym sposobem na zachęcanie
  do pomocy innym jest danie dziecku przykładu. Zabawa jest świetnym sposobem, aby udowodnić dziecku
  korzyści płynące z pracy w zespole.
• Odporność psychiczna to również tolerancja na frustrację. Zatem rodzice i nauczyciele powinni stawiać
  dziecku realistyczne granice już od wczesnych lat życia, co czyni jego otoczenie bardziej przewidywalnym
  i bezpiecznym.
• Rolą dorosłych jest nauczyć dzieci panowania nad własnymi emocjami, radzenia sobie ze stresem oraz
  umiejętności odraczania zaspokajania potrzeb, jeśli zajdzie taka konieczność. Wcale nie jest dobrze, jeśli
  wszystkie potrzeby czy zachcianki dziecka są zaspokajane automatycznie, a opiekunowie usuwają mu
  z drogi wszelkie przeszkody. Dziecko nie uczy się wówczas, że czasami trzeba o coś powalczyć (w sensie:
  zapracować), zatroszczyć się czy na coś poczekać.
• Jeśli chcemy w dziecku rozwinąć odporność, musi ono nauczyć się brać odpowiedzialność za bliższe
  i dalsze cele na horyzoncie, a zatem opiekunowie powinni uczyć je, jak stawiać sobie rozsądne, realistyczne
  cele na miarę aktualnych możliwości i jak je osiągać. Rozwija to takie cechy, jak: wytrwałość, cierpliwość, wiara we własne siły, poczucie sensu, które pozwala być szczęśliwym.
  Przestrzeganie ustalonego porządku ma zasadnicze znaczenie dla dzieci, zwłaszcza młodszych. Daje im
  poczucie bezpieczeństwa i stabilności oraz zmniejsza obawy i niepokoje, ponieważ wiedzą, co je czeka.
  Należy pilnować stałych pór chodzenia spać i wstawania, ustalić czas posiłków. To samo powinno dotyczyć
  przedszkola, pracy domowej, a nawet czasu na odpoczynek. Raz ustalone pory powinny być zmieniane tylko
  wtedy, gdy istnieją uzasadnione powody.
• Nauczyć dziecko, jak dbać o siebie, w tym o dobre samopoczucie. Pokazać, że powinno myśleć o swoim
  fizycznym i emocjonalnym samopoczuciu, gdy jest samo i nie podlega ochronie rodziców i dorosłych członków rodziny. Pomoże mu w tym objaśnianie decyzji podejmowanych przez rodziców, np. odnośnie wyboru jedzenia, ubierania się, ilości czasu przeznaczanego na sen, zabawę i naukę. Rodzice powinni podkreślać prozdrowotną rolę sportu, humoru, higieny i dbałości o wygląd. Dzięki praktyce i dobremu przykładowi dziecko nauczy się zajmowania samym sobą.
• Pokazać dziecku, jak zachowywać równowagę pomiędzy odpoczynkiem a obowiązkami i innymi zajęciami.
  Odpoczynek jest niezbędnym warunkiem prawidłowego funkcjonowania psychofizycznego i pozwala zachować szeroko pojęte zdrowie. Jeśli dziecko nie nauczy się w ten sposób dbać o siebie, wcześniej czy później przyczyni się to do pogorszenia jego funkcjonowania. Zarówno rodzice, jak i nauczyciele powinni stanowić dobry przykład, poświęcając każdego dnia trochę czasu na relaks – bierny bądź aktywny. Szczególnie wartościowe są aktywności zmniejszające napięcie w ciele i wyciszające umysł lub czynności  niewymagające intensywnego skupienia.
• Wzmacniać postawę proaktywną u dziecka poprzez dawanie mu przykładu i pomoc w radzeniu sobie
  z problemami. Ważne jest nauczenie dziecka postrzegania trudności jako wyzwania, traktowanie problemów
  dziecka (które dorosłym mogą wydawać się błahe) z należytą powagą oraz pokazywanie dziecku, że większość problemów daje się rozwiązać, że można zamienić problem w zagadkę, ciekawe i wartościowe doświadczenie.
• Wprowadzać programy pomagające rozwijać odporność psychiczną do przedszkoli i szkół jak najwcześniej.
  Chodzi o to, by nie dopuścić do wykształcenia negatywnego obrazu siebie, zaburzeń zachowania oraz
  stosowania błędnych strategii rozwiązywania problemów.
  

    

POLECANA LITERATURA:
1. Strycharczyk D., Clough P., Odporność psychiczna. Strategie i narzędzia rozwoju, Gdańskie Wydawnictwo
Psychologiczne, Sopot 2017.
2. Berndt Ch., Tajemnica odporności psychicznej. Jak uodpornić się na stres, depresję i wypalenie zawodowe,
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.
3. Sikorska I, Sajdera J, Paluch-Chrabąszcz M., Dzielne Dzieci! Wspieranie odporności psychicznej w wieku
przedszkolnym, Wydawnictwo Edukacyjne 2017.